Waarom heb ik eetbuien?

Foto-header-verkleint-2
Gratis online training.
Stop met lijnen en eetbuien,
start met leven!

Zet de eerste stap in het doorbreken van je eetbuien.

Waarom heb ik eetbuien?

 

Inzichten die kunnen helpen bij het vinden van een antwoord op deze grote en persoonlijke vraag

Deze vraag krijg ik heel vaak gesteld, vaak gepaard met een diepe, gefrustreerde of machteloze zucht. Ik begrijp dat maar al te goed, want het is hartstikke vermoeiend om vast te zitten in de cyclus van onvrede over je lijf en eetbuien. Voor mij voelde het altijd als een raadsel dat ik niet kon oplossen, want mijn eetbuien waren mijn grootste vijand en tegelijkertijd mijn beste vriend.

Het is een grote vraag en er is geen pasklaar antwoord op

Bovendien is de vraag ook erg persoonlijk. Want het antwoord is vaak een rommelige combinatie van factoren en sterk verweven in jouw unieke, persoonlijke geschiedenis met eten, je lichaam en je gewicht. Daarom is er ook niet één aanpak om eetbuien te verminderen die werkt voor iedereen. Het is maatwerk en het vraagt nieuwsgierig onderzoek naar je eigen geschiedenis, je leven, je binnen- en buitenwereld.

Maar er zijn 3 factoren die ik vaak terugzie in mijn begeleiding

In de jaren dat ik vrouwen begeleid naar een ontspannen relatie met eten en hun lichaam, zijn er drie factoren die altijd wel een rol spelen. Bekijk deze eens en kijk wat je herkent bij jezelf. Wie weet helpt het je naar wat meer inzicht in waarom je steeds weer het gevoel hebt dat je niet anders kán dan een eetbui hebben, terwijl je het tegelijkertijd zo graag níet wilt.

 

Op voorhand wil ik graag een kleine disclaimer geven. Het kan zijn dat deze factoren geen recht doen aan jouw persoonlijke ervaring of situatie, juist omdat je eetbuien vaak zo persoonlijk zijn en verweven zijn met je leven,  je zelfbeeld en met je lijngeschiedenis. Zie ze dus vooral als mogelijke informatiebron om verder zelf op onderzoek uit te gaan, en niet als vaststaande verklaring.

 

Hier gaan we dan. Bij iedere factor lees je ook wat een hele kleine eerste stap zou kunnen zijn om wat meer ontspanning aan te brengen in je relatie met eten.

Factor 1. Eetregels, restricties en eetschema’s

We hebben vaak allerlei regels en ontzeggingen rondom eten bedacht om ons gewicht en eetgedrag te beheersen. Dat herken je vast wel. Sommige dingen mag je nu eenmaal niet van jezelf (bijvoorbeeld doordeweeks chips eten) en sommige dingen moet je van jezelf (zoals de dag beginnen met havermout en fruit).

 

Hoe vaker je hebt gelijnd, hoe meer regels en restricties je vaak hebt. Je maakt je eetkeuzes dan vaak met je hoofd, waarbij je regels leidend zijn, in plaats van dat je lichaam en je lichamelijke (smaak)behoeftes leidend zijn.

Welke rol spelen deze eetregels bij eetbuien?

Het hanteren van eetregels en ontzeggingen, hoe groot of klein ook, werkt vaak 3 effecten in de hand die eetbuien en overeten opleveren:

 

  1. Het What the hell – effect

“Ik heb een handje chips gegeten en nu kan ik net zo goed die hele zak nemen. En een ijsje. En wat crackers. Het is toch een verloren dag, dus wat kan mij het ook schelen.” Herkenbaar? Dit is wat in de wetenschap het what-the-hell effect wordt genoemd. Het betekent dat je één van jouw eetregels breekt en vervolgens het hek van de dam is. Je geeft jezelf mentale toestemming om het “verboden voedsel” te eten met het gevolg dat je er op een soort rebelse manier heel veel van eet. Want wat maakt het nu eigenlijk nog uit? Morgen weer een dag.

 

  1. Het Get it while I can – effect

Je besluit op vrijdag dat je maandag weer aan de lijn gaat. Het gevolg: heel het weekend eet je alles wat los en vast zit. Regelmatige lijners weten dat ze bij de start van een dieet de komende tijd weer van alles niet gaan mogen van zichzelf. Pakken wat je nu nog pakken kan dus, want “je mag nog even genieten”. Sommige mensen doen dit omdat ze alle potentiële verleidingen niet meer in huis willen hebben op het moment dat ze weer aan de lijn gaan.  Herken je dit bij jezelf?

 

  1. Het Fantoom – effect

Hoe vaak heb je een rijstwafel gegeten terwijl je eigenlijk zin had in chips of drop? Hoe vaak heb je een appel gegeten terwijl je eigenlijk zin had in een paar koekjes? Hoe vaak heb je een salade gegeten terwijl je eigenlijk zin had in brood? En hoeveel rijstwafels, appels en salades heb je gegeten in de hoop dat het je dezelfde voldoening zou geven als die chips, die koekjes en dat broodje? Dit heet fantoom-eten: voedsel dat je eet terwijl je eigenlijk behoefte hebt aan iets anders, en jou dus niet de voldoening geeft die je nodig hebt. Waardoor je blijft hangen in die onrustige strooptocht van de bank naar de keuken, op zoek naar voldoening.

 

We proberen vaak naarstig houvast te vinden in meer en striktere eetregels en ontzeggingen, in de hoop dat we onszelf dan ‘beter in de hand kunnen houden’. Maar grote kans dat je het nu zelf ook ziet: die regels en restricties zorgen er juist voor dat we alleen maar méér met eten bezig zijn. Kortom: hoe meer jij controle probeert te hebben over eten, hoe meer eten controle heeft over jou. En voor je het weet zit je klem tussen je eetregels en je eetbuien en kom je in die fase waarin je voortdurend ontevreden bent over de eetkeuzes die je maakt omdat je je niet aan je eetplan houdt.

De eerste stap naar wat meer ontspanning

Maak eens een lijst van al je eetregeles en ontzeggingen. Sommige zijn heel expliciet en duidelijk te herkennen, zoals: niet eten na 8 uur ’s avonds, niet meer dan twee boterhammen bij de lunch, onder het X aantal calorieen blijven per dag, niet meer dan 3 tussendoortjes, meer dan 1 stukje chocola bij de thee. Sommige regels zijn impliciet en wat lastiger te herkennen, zoals: automatisch kiezen voor een vetarme of suikerarme variant, op de menukaart meteen speuren naar de lichtste maaltijd, het voortdurende sluimerende voornemen om nu echt minder te gaan eten.

 

Neem ruim de tijd voor die lijst en vul hem aan als je weer een regel opmerkt. Probeer vervolgens eens iedere keer dat je een eetkeuze maakt in gedachten voor te stellen dat je dat lijstje verfrommelt en in de prullenbak gooit. Check vervolgens in bij jezelf en in je lichaam. Doe je ogen even dicht en bevraag jezelf: Hoe voelt mijn lichaam nu?  Wat wil ik nu echt eten? Waar heb ik behoefte aan? Laat verschillende opties door je gedachten gaan en merk op hoe je erop reageert. Kies vervolgens dat waar je echt zin in hebt en geniet van de keuze die je hebt gemaakt.

 

Als je eet volgens regels en ontzeggingen, dan betekent een “perfecte” eetkeuze maken vaak dat je kiest voor de lichtste, kleinste of gezondste variant. Als je eet volgens de signalen van je lichaam en volgens jouw behoeftes, dan is de beste eetkeuze voor jou datgene wat jou op dat moment voldoening en verzadiging geeft.

Factor 2. De functie van je eetbuien

Soms is een eetbui dus duidelijk het gevolg van ontzeggingen. Maar wat ik ook vaak hoor (en ik zelf vroeger ook veel heb ervaren) zijn uitspraken als: tijdens een eetbui kan ik even vluchten, hoef ik niets te voelen, heb ik even een moment voor mezelf, geen verantwoordelijkheden en kan ik echt even ontspannen.

 

Herken je dat bij jezelf? Dat een eetbui voelt als een fijne, veilige bubbel? Dan zit er meer besloten in een eetmoment dan alleen willen eten, trek hebben of eindelijk mogen eten wat je jezelf hebt ontzegd. Het heeft een functie voor je. Het eetmoment op zichzelf doet iets voor je en geeft je iets waar je behoefte aan hebt.

 

Dan herken je het vast ook wel dat je aan de ene kant graag van je eetbuien af wilt, maar dat je het aan de andere kant moeilijk vindt om er afscheid van te nemen. Want het kan gewoon ook zo ontzettend fijn zijn om even in die eetbubbel te zitten, en je bent er waarschijnlijk heel goed in om op dat moment nog niet te denken aan de spijt of de schaamte die je achteraf voelt. En dat maakt eten zowel je grootste vriend als je vijand.

 

Wat een frustrerende spagaat, nietwaar? Maar je bent hier echt niet alleen in. Ik was ook altijd erg gehecht aan mijn eetbuien, hoe hard ik mezelf na een eetbui ook vervloekte. Stiekem kon ik er ook echt naar uitkijken en plande ik ze ook vaak in.

Wat kan een eerste stap zijn naar wat meer ontspanning?

In mijn begeleiding met vrouwen is dit een groot thema, en zijn er allerlei manier om hier samen mee aan de slag te gaan die te veel zijn om hier te benoemen. Maar waartoe ik je nu vooral wil aanmoedigen is om de strijd tegen de eetbuien even los te laten en te accepteren dat het een manier voor je kan zijn om spanning los te laten.

 

We hebben namelijk allemaal behoefte aan momenten van vergetelheid en ontvluchten van de realiteit. Zeker in deze rare corona-tijden, waarin je leven waarschijnlijk even behoorlijk op zijn kop staat. Maar ook als het leven zijn normale gangetje gaat. Stress en druk bouwen zich voortdurend op en af in ons leven en we gaan daar op wisselende manieren mee om.

 

Kijk eens goed naar alle dingen die jij doet om ontspanning, tijd voor jezelf of vergetelheid te ervaren. Ik vermoed dat er meerdere dingen op je lijst staan. Soms ga je sporten, soms kijk je TV. Soms neem je een bad, snauw je een dierbare of collega af, bel je een vriendin, drink je een glas wijn, ga je wandelen, opruimen, een podcast luisteren, slapen of scrollen door social media. Dit zijn copingstrategieën: dingen die je doet om lastige momenten het hoofd te bieden of om tegemoet te komen aan een behoefte.

 

Eten is eigenlijk niet meer of minder dan één van je copingstrategieën in een lijst van vele. Het kan alleen vervelend voelen als je het idee hebt dat je structureel de neiging hebt om voor eten te kiezen op lastige momenten of wanneer je behoefte hebt aan ontspanning. Zet jouw copingstrategieën daarom eens op een neutrale rij. Ik bedoel daarmee dat je geen onderscheid maakt in slechte of goede manieren van coping. Een bad of een wandeling is niet beter dan een glas wijn of een zak chips. Alle copingstrategieën zijn menselijk.

 

Wanneer je weer ervaart dat je een moment van vluchten, ontspanning of vergetelheid nodig hebt, pak dan die lijst er eens bij en kijk wat er met jou resoneert op dat moment. Waar het om gaat is dat je de copingstrategie kiest die jou op dat moment het beste helpt. Als je conclusie is dat een eetmoment precies is wat je nodig hebt, dan is dat oké. Maar je hebt dan in ieder geval een bewuste keuze gemaakt. Maak er dan ook een fijn eetmoment van: eet wat je echt lekker vindt en geniet er bewust van, zodat het eetmoment precies voor je doet wat je op dat moment nodig hebt.

Factor 3. Onvrede over je lijf

Dit is vrijwel altijd het startpunt in de cyclus van lijnen en eetbuien. Je wilt afvallen (of dat nou 5, 10 of 20 kilo is) of je bent niet tevreden met de vorm en omvang van je lijf. En misschien is dat nog wel zacht uitgedrukt. Dit is een cruciaal onderdeel van de cyclus, omdat onvrede over je lijf of gewicht onvermijdelijk drukt legt op eten. Het is gewoon ontzettend moeilijk om ontspannen met eten om te gaan als je de druk voelt om je lichaam te veranderen door minder of anders te eten. Soms komt de druk niet alleen vanuit het verlangen om een slanker lichaam te hebben, maar ook vanuit de angst om ongezond te zijn met het lichaam dat je nu hebt.

 

Vrijwel iedere eetkeuze wordt dan een zware evaluatie: als ik dit eet, ben ik dan goed of slecht bezig? Draagt dit bij aan afvallen of niet? Zo wordt het maken van een eetkeuze niet alleen erg verkrampt, maar is het ook nog eens bijna allesbepalend voor je gevoel van eigenwaarde. Je eetkeuzes zijn heel nauw verbonden met hoe je je voelt in en over je lichaam, en andersom. Herken je dat bij jezelf? Als het cijfer op de weegschaal tegenvalt, vormt er zich meteen een plan in je hoofd om ‘beter’ te gaan eten. Soms kun je je daar wel even aan houden, maar meestal verval je weer snel in het what-the-hell-, het pakken wat je pakken kan-, of het fantoom-effect.

Wat kan een eerste stap zijn om hier meer ontspannen mee om te gaan?

Want het volledig loslaten van je gewicht en het omarmen van je lijf zoals het is kan nog voelen als een veel te grote stap. Begin dan eens bij vandaag het besluit te nemen om je gewicht naar de achtergrond te verplaatsen. Laat het even niet leidend zijn in wat je doet. Zet het op de achtergrond en geef jezelf de ruimte om aan je relatie met eten en je lijf te werken.

 

Lukt het je om dat nu te doen? Om nu hardop tegen jezelf uit te spreken: ik verplaats mijn gewicht naar de achtergrond, zodat ik me volledig kan richten op het herstellen van mijn relatie met eten. Het geeft niet als je dit misschien nog moeilijk vindt. Dat is heel begrijpelijk als je lichaam en gewicht al zo lang een ding zijn. Ieder moment dat je jezelf eraan herinnert is er één.

 

Maak vervolgens het plan om geen plan meer te volgen. Dat klinkt natuurlijk hartstikke tegenstrijdig, nietwaar? Wat het betekent is dat je jezelf voorneemt om voorlopig even niet aan een nieuw eetplan, nieuwe lijnpoging of nieuw dieet te beginnen.  Zodat je ruimte voor jezelf creëert om aan je relatie met eten en je lichaam te werken.

 

Kom je op facebook een artikel tegen over hoe je snel gewicht kun verliezen door nu te stoppen met koolhydraten (of wat dan ook)? Zeg tegen jezelf: nu even niet. Mijn focus ligt nu even ergens anders. Laat het artikel aan je voorbijgaan en scroll door.

 

Hoor je een vriendin vertellen over hoe ze al 5 kilo kwijt is met een Paleo dieet? Zeg tegen jezelf: ik ga er niet in mee. Ik ga haar niet uitvragen over wat ze eet en ik ga het niet googelen. Nu even niet. Ik laat dit voor nu even aan me voorbijgaan. Dit is nu niet wat ik nodig heb.

 

Word je ’s ochtend wakker met een hoofd vol zelfverwijt en het gevoel dat het echt zo niet langer door kan gaan met dat lijf? Zeg tegen die stem in je hoofd: nu even niet. Ik heb je gehoord, maar ik laat het even passeren. Even geen nieuw ‘verbeterplan’ op dit moment. Ik ben iets anders aan het proberen.

Tot slot wil ik graag dit tegen je zeggen

Het herstellen van je relatie met eten gaat niet over één nacht ijs. Je hebt er een paar jaar en meerdere lijnpogingen over gedaan om op dit punt te komen, en het vraagt ook tijd om dit weer om te draaien. Dat is oké, dat hoort erbij. Gun jezelf die tijd en die ruimte.

 

Als jij en ik een beetje op elkaar lijken, dan heb jij al heel lang heel erg je best gedaan. Om af te vallen, een slanker lichaam te krijgen en eindelijk minder en normaal te eten. Je hebt zo hard gewerkt. Je hebt zo lang doorgezet. Je hebt steeds weer iets nieuws geprobeerd en jezelf steeds weer herpakt nadat je merkte dat je laatste lijnpoging niet werkte op de lange termijn. Als er iemand discipline en doorzettingsvermogen heeft, dan ben jij het. Ook al voelt het voor jou misschien niet zo.

Misschien is het tijd om iets anders te proberen, in plaats van meer van hetzelfde

Misschien voel je wel aan dat een nieuw dieet of lijnplan niet de oplossing voor jou is, maar dat het alleen maar je eetbuien in stand houdt. Maar je hoeft er niet alleen voor te staan in dit proces. Neem dan ook gerust contact op als je je verhaal wilt vertellen, ik hoor het altijd graag. Of neem eens een kijkje bij de online cursus Bouw een ontspannen relatie met eten, als je meer behoefte hebt aan dit soort inzichten en daar zelf mee aan de slag wilt.

 

Wees in de tussentijd mild en aardig voor jezelf. In het boek Eten, bidden en beminnen zei een Italiaan deze wijze woorden:

 

“Je moet altijd aardig voor jezelf zijn als je iets nieuws aan het leren bent.”

Geen reactie's

Sorry, het is niet mogelijk om te reageren.