Dik staat niet gelijk aan ongezond

Foto-header-verkleint-2
Gratis online training.
Stop met lijnen en eetbuien,
start met leven!

Zet de eerste stap in het doorbreken van je eetbuien.

Dik staat niet gelijk aan ongezond

 

Waarom we een bredere kijk op gezondheid nodig hebben

“Ja, maar het blijft toch een feit dat het ongezond is als je dik bent?”

Wat heb ik deze vraag veel gehoord. Ik krijg ‘m soms als ik vertel dat ik mensen help om te stoppen met lijnen en diëten, en daarmee ook hun eetbuien en eetobsessie los te laten.

Ik krijg de vraag gegarandeerd als ik erbij zeg dat ik mensen begeleid in alle vormen en maten. Ook mensen met een dik lichaam.

Mijn antwoord op deze vraag is steevast: Nee. Dat je gewicht iets zegt over je gezondheid is geen vaststaand feit. Gezondheid reikt veel verder dan gewicht. In dit artikel lees je waar gezondheid wél uit bestaat, als je het breder bekijkt dan alleen het cijfer op de weegschaal. En waarom het zo belangrijk is dat we onze kijk hierop nuanceren.

Gewicht is niet de belangrijkste indicator van gezondheid

Uit een groeiende basis onderzoek blijkt dat onze gezondheid niet zozeer bepaald wordt door wat we wegen, maar veel meer door andere factoren, die in kaart gebracht zijn door de World Health Organization in een Health Impact Assessment. Een greep uit die factoren:

⇒  de mate waarin je lichaam in beweging is
⇒  de fysieke omgeving waarin je opgroeit en leeft
(denk aan gezonde werk- en leefomstandigheden, stressvrije omgeving, sociaal netwerk)
⇒  de mate waarin je gebalanceerd eet en voldoende voedzame voedingsstoffen binnenkrijgt
⇒  je inkomen en sociaal-economische status
⇒  je genen
(spelen o.a. een rol in je verwachte levensduur en de kans dat je bepaalde ziektes ontwikkelt)
⇒  de mate waarin je toegang hebt tot goed onderwijs en goede gezondheidszorg

Gezondheid is dus een complex gegeven dat we niet kunnen reduceren tot één factor, zoals het cijfer op de weegschaal of de maat in de broek die je draagt.

Toch worden we gebombardeerd met angstaanjagende krantenkoppen die ons waarschuwen voor de gezondheidsrisico’s van overgewicht. Dik worden, dik zijn of dik blijven lijkt wel het ergste wat ons kan overkomen.

Maar met die veelgehoorde risico’s die overgewicht met zich mee zou brengen lijkt het allemaal wel mee te vallen, zo blijkt uit talloze onderzoeken. Wat weten we uit deze studies?

De risico’s van overgewicht worden sterk overdreven

Het bewijs daarvoor is namelijk incompleet en tegenstrijdig. Veruit de meeste onderzoeken die het verband tussen gewicht en (on)gezondheid meten, houden geen rekening met variabelen die ook een rol spelen in gezondheid, zoals de mate waarin iemand beweegt, zijn sociaal-economische status, jojoën en stress, om er maar een paar te noemen. Wanneer in onderzoeken wel rekening wordt gehouden met deze variabelen, verkleint of verdwijnt de associatie tussen gewicht en gezondheidsrisico’s voor een heel groot deel.

Mensen die volgens de BMI in de categorie ‘overgewicht’ en ‘matige obesitas’ vallen lopen niet meer gezondheidsrisico’s enkel en alleen door hun gewicht dan mensen met een ‘normaal’ gewicht. Niet ieder mens met een dik lichaam blijkt dus een lopende, tikkende tijdbom te zijn.

De alom aangereikte oplossing – doelgericht gewichtsverlies – werkt averechts

Maar stel dat je nog niet overtuigd bent van deze onderzoeken. Wat weten we als we kijken naar bewezen, werkzame strategieën om overgewicht “op te lossen”?

Die zijn er niet.

Geen enkel onderzoek naar een afvalprogramma (of het nu gebaseerd is op sporten of voedselplannen) heeft ooit aangetoond dat het heeft geleid tot gewichtsverlies op lange termijn voor meer dan 5% van de mensen.

Verbazingwekkend, hè? Maar het is echt waar. Mensen worden in dit soort onderzoeken doorgaans niet langer gevolgd dan een paar maanden tot twee jaar. Wanneer mensen langer gevolgd worden, blijkt keer op keer dat 95% gewoon weer aankomt, en vaak met rente.

Sterker nog, lijnen, diëten en doelgericht afvallen kunnen juist een averechts en schadelijk effect hebben, blijkt ook uit deze en deze review studie. De focus op gewichtsverlies is niet alleen ineffectief in het creëren van slankere lichamen, het heeft ook onbedoelde bijeffecten: het leidt tot een vertraagde stofwisseling, gewichtstoename op de lange termijn, jojoën (wat schadelijker is voor je gezondheid dan structureel ‘overgewicht’), verstoord eetgedrag, overmatig bewustzijn van eten en je lichaam, een laag zelfbeeld, neerslachtigheid en een algeheel gevoel van falen.

Zie je wat een ongelukkige combinatie van factoren dit eigenlijk is? We denken dat slank gelijk staat aan gezond en dik aan ongezond, vervolgens wordt er van alle kanten op gehamerd dat je moet afvallen als je overgewicht hebt, terwijl juist lijnen en doelgericht gewicht proberen te verliezen een heleboel ongezonde implicaties in de hand werkt.

Hoe kunnen we dan wel naar gezondheid kijken?

Allereerst is het van belang dat we zien en erkennen dat gewicht niet zo’n prominente rol speelt in onze gezondheid dan we aanvankelijk dachten, en dat er zoveel meer factoren meespelen dan alleen het cijfer op de weegschaal. Onze algehele gezondheid blijkt nu eenmaal niet volledig beïnvloedbaar door onszelf.

Iemand shamen om zijn of haar gewicht en op basis daarvan conclusies trekken over iemands gezondheid is dus behoorlijk de plank misslaan.

Maar als we dan even inzoomen op dat deel waar je wél zelf invloed op kunt uitoefenen, hoe ziet ‘gezondheid’ er dan uit als we de factor gewicht daarin niet zo belangrijk maken?

De 4 componenten van beïnvloedbare gezondheid

Klinisch psychologe Dr. Emma Johnston en Body Image Movement oprichter Taryn Brumfitt hebben de definitie van gezondheid breder getrokken naar ons algehele welbevinden. Vanuit dat bredere perspectief zijn er 4 componenten van gezondheid die zich min of meer binnen onze eigen beïnvloedingssfeer bevinden:

1)  Emotionele gezondheid

Emotionele gezondheid betekent dat je beschikt over een gezonde geest, waarmee je om kunt gaan met eisen die het leven dagelijks aan je stelt, zonder overweldigd te worden. Het betekent dat je zo veel als mogelijk rust ervaart en vrij bent van stress, neerslachtigheid, angst of andere mentale issues.

2)  Gezond slapen

Een regelmatig en goed slaapritme, zodat je op de meeste dagen aan voldoende slaap komt om fris en energiek wakker te worden en op een fijne manier aan de dag te beginnen.

3)  Je lichaam voeden en bewegen

Een haalbare, realistische en gezonde balans binnenkrijgen van voedsel met een hoge en minder hoge voedingswaarde. Luisteren naar de signalen van honger en verzadiging van je lijf. Bewegen op een manier die plezierig is voor jezelf en voor je lichaam, zonder forceren en zonder schuldgevoel.

4)  Bewust leven

Bewust leven betekent dat je doordachte keuzes maakt in wat je doet met je leven, je tijd en je energie. Aandacht hebben voor de dingen die je doet en ‘in het moment’ leven, in plaats van piekeren over het verleden of angstig zijn voor de toekomst.

Zoals je ziet hebben deze vier dingen geen van alle specifiek iets met je gewicht te maken. Je kunt streven naar al deze afzonderlijke onderdelen van gezondheid, ongeacht je lichaamsvorm of gewicht.

Ieder lichaam kan een gezond lichaam zijn

Slanke lichamen kunnen ongezond zijn, dikke lichamen kunnen gezond zijn, en andersom. Niet iedereen in de categorie ‘overgewicht’ of ‘obesitas’ is ongezond, net zoals niet iedereen in de categorie ‘normaal gewicht’ gezond is.

Maar we vinden het maar wat moeilijk om dit genuanceerder te zien dan we gewend zijn en ons geleerd is. Ik begrijp dat wel. Stigma’s worden ons met de paplepel ingegoten. Ik heb zelf ook behoorlijk wat moeten leren en lezen om hier niet meer zo zwart-wit over te denken.

Niemand heeft baat bij een nauwe kijk op gewicht en gezondheid

Eetproblemen en lichaamsbeeldproblemen gedijen goed in de normen over gewicht en gezondheid die we hanteren in onze maatschappij. Het is normaal geworden dat we massaal bezig zijn om slanker te worden of te blijven. Tot op het punt dat we eet- en sportgedrag dat we problematisch vinden bij mensen met anorexia, noodzakelijk en knap vinden bij mensen met een dik lichaam.

Andersom geldt hetzelfde. Toen ik op mijn slankst was, was ik ook op mijn ongezondst: ik sportte overmatig, at eenzijdig en te weinig, met eetbuien als uitschieters. Ik was voortdurend in beslag genomen door eten en bewegen, om nog maar te zwijgen over hoe moe en futloos ik me voelde. Maar ik werd wel voortdurend bewonderd om mijn slanke lijf en gecomplimenteerd om mijn “gezonde leefstijl”.

Het aantal mensen met eetstoornissen neemt nog altijd toe. En dan tel ik nog niet eens de mensen mee die niet in de categorie ‘eetstoornis’ vallen, maar wel dagelijks en langere tijd worstelen met eten, eetbuien, gewicht en lijnen.

Ik ben ervan overtuigd dat het iedereen ten goede komt als we in onze maatschappij genuanceerder én meer holistisch gaan denken over gezondheid. En dat dat niet betekent dat we daarmee obesitas promoten of een ongezonde leefstijl aanmoedigen. Ik denk juist dat het gaat leiden tot beter algeheel welbevinden en meer vertrouwen in onszelf en ons vermogen om zo goed mogelijk voor onszelf te zorgen op een manier die past bij het leven dat we willen.

Heeft lijnen en willen afvallen op dit moment de overhand in jouw leven?

Kijk dan eens bij de gratis videoserie ‘Stop met lijnen, start met leven’ om een eerste stap te zetten om hier verandering in aan te brengen. Of neem een kijkje bij de cursus ‘Bouw een ontspannen relatie met eten’ als je eraan toe bent om eten en je gewicht in je leven naar de achtergrond te verplaatsen.

Bronnen:

Harriet Brown (2015). Body of Truth. How science, history and culture drive our obsession with weight – and what we can do about it.

Linda Bacon (2010). Health At Every Size: The Surprising Truth About Your Weight.

Linda Bacon en Lucy Aphramor (2014). Body Respect. What Conventional Health Books Get Wrong, Leave Out, and Just Plain Fail to Understand About Weight.

Weight Science: Evaluating the Evidence for a Paradigm Shift: https://nutritionj.biomedcentral.com/articles/10.1186/1475-2891-10-9

The Weight-Inclusive vs. Weight-Normative Approach to Health: https://www.hindawi.com/journals/jobe/2014/983495/

The Association for Size Diversity and Health: https://www.sizediversityandhealth.org/index.asp

The World Health Organisation – Rapportage Health Impact Assessment: http://www.who.int/hia/evidence/doh/en/

Geen reactie's

Geef een reactie